De fiscus mag onwettig verkregen bewijs gebruiken, bevestigt de rechtbank

Op 19 juni 2025 heeft het Hof van Cassatie, in plenaire vergadering, beslist: de belastingdienst mag bewijs gebruiken dat op onregelmatige wijze is verkregen, zolang het aan bepaalde voorwaarden voldoet. Deze beslissing bekrachtigt de zogenaamde “Antigone-jurisprudentie,” die sinds 2015 al in fiscale zaken werd toegepast, maar tot nu toe alleen werd bevestigd in de Nederlandstalige sectie.

Juridische grondslag

Geïnspireerd door een strafrechtelijke uitspraak uit 2003, staat de Antigone-jurisprudentie het gebruik van onwettig bewijs toe onder drie voorwaarden:

1. Naleving van de vereiste formaliteiten op straffe van nietigheid: Als de wet een handeling vereist (bijv. een door de rechter goedgekeurde huiszoeking), maakt het ontbreken ervan het bewijs niet tegenstelbaar.
2. Betrouwbaarheid van het bewijs: Het bewijs mag niet ernstig in twijfel getrokken worden.
3. Respect voor het recht op een eerlijk proces (Artikel 6 EVRM).
4. Het Hof oordeelt dat deze praktijk geen inbreuk maakt op de Grondwet, aangezien bewijs geen “essentieel element van de belasting” is.

Kritische reacties

Juristen betwijfelen het principe van juridische zekerheid zelf. Ze wijzen erop dat deze jurisprudentie:

• Bepaalde bestaande wettelijke bepalingen over toegelaten bewijs negeert;
• De deur opent naar een problematische retroactiviteit in fiscale zaken;
• Niet effectief arbitraire handelingen voorkomt, gezien het ontbreken van duidelijke criteria.
  Bepaalde belastingbetalers die door deze beslissing worden getroffen, kunnen zich tot het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) wenden wegens schending van het principe van non-retroactiviteit.

Huidige situatie en vooruitzichten

De regering overweegt de juridische kaders voor het gebruik van dit bewijs te regelen. Het coalitieakkoord voorziet in de oprichting van een duidelijk kader om misbruik te beperken.